Σε μια εποχή όπου η υπογονιμότητα αγγίζει ολοένα και περισσότερα ζευγάρια και το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί μείζονα πρόκληση για την ελληνική κοινωνία, η επιστήμη της Αναπαραγωγικής Ιατρικής βρίσκεται στην πρώτη γραμμή της ελπίδας.
Ο δρ. Χάρης Χηνιάδης, διακεκριμένος γυναικολόγος αναπαραγωγής και συνιδρυτής της οργάνωσης Be–Live, αποτελεί έναν από τους επιστήμονες που όχι μόνο διακρίνονται για την ιατρική τους κατάρτιση, αλλά και για το ουσιαστικό κοινωνικό τους έργο. Στη συνέντευξη που ακολουθεί στο apohxos.gr, μιλά με σαφήνεια, ειλικρίνεια και επιστημονική τεκμηρίωση για τα αίτια της υπογονιμότητας, τις σύγχρονες εξελίξεις στην εξωσωματική γονιμοποίηση, τους διαδεδομένους μύθους αλλά και για τη σημασία της ψυχολογικής υποστήριξης των ζευγαριών που βρίσκονται σε αυτή την απαιτητική διαδικασία. Μια συζήτηση που φωτίζει όχι μόνο την πρόοδο της ιατρικής, αλλά και την ανθρώπινη διάσταση της ελπίδας για τη δημιουργία οικογένειας.
Κύριε Χηνιάδη, πώς ξεκίνησε το ενδιαφέρον σας για την Αναπαραγωγική Ιατρική και τι σας ώθησε να συνιδρύσετε το Be–Live;
Η Γυναικολογία της Αναπαραγωγής είναι η πιο ευχάριστη υποειδικότητα. Εμπεριέχει την χαρά της δημιουργίας, την ευτυχία της εγκυμοσύνης και την ευτυχία του να βλέπεις ένα ζευγάρι που αντιμετωπίζει δυσκολίες, να αποκτά απογόνους. Η χαρά αυτή, σε συνδυασμό με την θέληση προσφοράς προς τα, οικονομικά αδύναμα, υπογόνιμα ζευγάρια και την θέληση να βοηθήσουμε στην αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος της χώρας μας, μας ώθησε στην δημιουργία της Be-Live.
Βλέπουμε ολοένα και περισσότερες γυναίκες να δυσκολεύονται να συλλάβουν. Τι στοιχεία έχουμε για την αύξηση των ποσοστών υπογονιμότητας στην Ελλάδα τα τελευταία χρόνια;
Θεωρούμε πως το παγκόσμιο ποσοστό υπογόνιμο ζευγαριών είναι περίπου 15%. Παρόλαυτά στην χώρα μας υπολογίζουμε πως μπορεί να φτάνουν και το 18%. Πέρα από τις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού της Ελλάδας, σημαντικό ρόλο παίζει το γεγονός ότι τα ζευγάρια καθυστερούν την τεκνοποίηση όλο και περισσότερο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να προστίθεται ως επιπλέον λόγος δυσκολίας για αυξημένη αναπαραγωγική ηλικία της γυναίκας, αλλά και του άντρα, πράγμα που δυσκολεύει περισσότερο την κατάσταση.
Ποιες είναι οι βασικές αιτίες υπογονιμότητας σε γυναίκες και άνδρες σήμερα;
Τα αίτια μοιράζονται ισομερώς μεταξύ ανδρικού και γυναικείου φύλου. Κατά συνέπεια έχουμε ένα σημαντικό κομμάτι -40% περίπου-που οφείλεται στον αντρικό παράγοντα, την ποιότητα του σπέρματος και στο ίδιο ποσοστό αντιστοιχεί η μειωμένη ωοθηκική λειτουργία, οι φραγμένες σάλπιγγες, η ενδομητρίωσή και φυσικά όπως αναφέρθηκε η αυξημένη αναπαραγωγική ηλικία.
Ποια είναι τα βασικά βήματα που πρέπει να κάνει ένα ζευγάρι όταν υποψιάζεται πως έχει δυσκολία στη σύλληψη;
Το κυριότερο είναι να ξέρει ποια είναι τα όρια της γονιμότητας. Με λίγα λόγια μια γυναίκα έως 35 ετών αν έχει ελεύθερες επαφές για ένα χρόνο και δεν έχει επιτύχει εγκυμοσύνη, πρέπει να επισκεφτεί Γυναικολόγο ειδικευμένος στην Αναπαραγωγή για να διερευνήσει τα αίτια της υπογονιμότητας. Αν η γυναίκα είναι άνω των 35, ο παραπάνω χρόνος συντομεύει στους 6 μήνες. Στη συνάντηση αυτή, πέρα από τη λήψη του ιστορικού και τον υπερηχογραφικό έλεγχο, θα ζητηθούν οι βασικές εξετάσεις που πρέπει να κάνει το ζευγάρι προκειμένου να διερευνηθεί το αίτιο της υπογονιμότητας.
Σε ποια ηλικία βλέπετε σήμερα τις περισσότερες γυναίκες να προσέρχονται για εξωσωματική; Υπάρχει μετατόπιση σε σχέση με το παρελθόν;
Υπάρχει σαφής διαφοροποίηση σε σχέση με το παρελθόν. Οι γυναίκες έρχονται αργότερα για διερεύνηση της υπογονιμότητας και κατά συνέπεια για εξωσωματική γονιμοποίηση. Έχουμε από τα υψηλότερα ποσοστά στην Ευρώπη όσον αφορά την ηλικία διενέργειας της εξωσωματικής και αυτό είναι μεγαλύτερο από τα 40 έτη. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα υψηλότερο ποσοστό αποτυχίας και υψηλότερο ποσοστό αποβολής κατά τη διάρκεια της κύησης
Πόσο έχει βελτιωθεί το ποσοστό επιτυχίας των εξωσωματικών τα τελευταία χρόνια και τι ρόλο παίζουν οι νέες τεχνολογίες;
Εδώ τα νέα είναι καλά! Υπολογίζουμε ότι κάθε χρόνο τα ποσοστά επιτυχίας της εξωσωματικής βελτιώνεται κατά περίπου 1%. Άρα στα τελευταία 10-15 χρόνια έχουμε σημαντική αύξηση του ποσοστού επιτυχίας. Αυτό οφείλεται στα υπέρσύγχρονα εργαστήρια, στην βελτίωση των τεχνικών και των υλικών που χρησιμοποιούμε για την καλλιέργεια των εμβρύων και φυσικά στην δυνατότητα ανάλυσης των χρωμοσωμάτων των εμβρύων πριν την μεταφορά τους στην μήτρα.
Ποιες είναι οι πιο διαδεδομένες παρανοήσεις γύρω από την εξωσωματική γονιμοποίηση;
Ο πιο σημαντικός μύθος είναι ότι τα φάρμακα που χρησιμοποιούνται στην εξωσωματική προκαλούν καρκίνο. Αυτό δεν ισχύει. Πλέον κάνουμε θεραπεία σε γυναίκες που ήδη πάσχουν από καρκίνο, με τα ίδια φάρμακα ακριβώς που χρησιμοποιούμε υπό κανονικές συνθήκες. Αυτό είναι κάτι που πρέπει οι γυναίκες να βάλουν καλά στο μυαλό τους και να μην φοβούνται.
Ένας άλλος μύθος είναι ότι μια γυναίκα μπορεί να αποφασίσει στα 40 της να κάνει παιδί με εξωσωματική και θα το καταφέρει με εύκολο τρόπο. Αυτό δεν ισχύει. Τα ποσοστά επιτυχίας εξαρτώνται σε σημαντικό βαθμό από την ηλικία των ωαρίων και άρα της μητέρας . Κατά συνέπεια στην ηλικία των 40 δεν μπορούμε να έχουμε υψηλά ποσοστά επιτυχίας.
Ποια είναι τα βασικά στάδια μιας προσπάθειας εξωσωματικής γονιμοποίησης, από την πρώτη επίσκεψη έως την εμφύτευση;
Το πρώτο στάδιο αφορά την διερεύνηση της υπογονιμότητας και τις εξετάσεις που πρέπει να γίνουν.
Ακολουθεί το πλάνο θεραπείας που ξεκινά συνήθως στην αρχή της περιόδου με ενέσιμα φάρμακα και διαρκεί περίπου 10 ημέρες. Στο διάστημα αυτό διεγείρονται οι ωοθήκες και παράγουν πολλά ωάρια, τα οποία συλλέγονται με την ωοληψία, μια διαδικασία που γίνεται με μέθη στη Μονάδα Εξωσωματικής Γονιμοποίησης.
Στη συνέχεια τα έμβρυα που παράγονται από την γονιμοποίηση των ωαρίων καλλιεργούνται για πέντε μέρες στο εργαστήριο και μεταφέρονται στη μήτρα με την εμβρυομεταφορά.
Ποιες εξετάσεις προτείνονται αρχικά για άνδρες και γυναίκες στο πλαίσιο διερεύνησης της γονιμότητας;
Οι βασικές είναι το υπερηχογράφημα, η ύστεροσαλπιγγογραφία, ο ορμονικός έλεγχος και το σπερμοδιάγραμμα. Αρκετά συχνά διενεργούμε και υστεροσκόπηση ή και επιπλέον αιματολογικές εξετάσεις που μπορεί να χρειαστούν.
Ποιος είναι ο ρόλος της κρυοσυντήρησης ωαρίων – βλέπετε αύξηση στις γυναίκες που την επιλέγουν για “κοινωνικούς” λόγους;
Η συντήρηση ωαρίων απευθύνεται καταρχάς σε γυναίκες οι οποίες πάσχουν από κακοήθεια ή άλλα σημαντικά νοσήματα και πρέπει να διατηρήσουν την γονιμότητα τους. Επίσης τη χρησιμοποιούμε σε γυναίκες με οικογενειακό ιστορικό πρώιμης εμμηνόπαυσης, ενδομητρίωσης ή και ωοθηκικής ανεπάρκειας.
Η κοινωνική κρύο συντήρηση – social freezing, αποτελεί παρόλα αυτά το σημαντικότερο ποσοστό των κύκλων κρύοσυντήρησης ωαρίων που πραγματοποιούμε. Αυτό δίνει τη δυνατότητα στις γυναίκες να μπορέσουν να προγραμματίσουν την καριέρα τους, την κοινωνική τους ζωή, τις σπουδές τους, χωρίς να έχουν το άγχος της αναπαραγωγής. Προκύπτει δηλαδή, αυτό που συχνά αναφέρω ως αναπαραγωγική αυτονόμηση της γυναίκας.
Πως αξιολογείται προσβασιμότητα στις θεραπείες εξωσωματικής στην Ελλάδα σε σχέση με άλλες ευρωπαϊκές χώρες;
Το ανάγλυφο της χώρας μας είναι πολύ ιδιαίτερο. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα απομακρυσμένες περιοχές, όπως τα νησιά, χωριά σε ορεινούς όγκους ή με δυσκολία στην οδική πρόσβαση, να μην έχουν την δυνατότητα να επισκεφτούν όχι μόνο μονάδα εξωσωματικής γονιμοποίησης, αλλά και ένα καλά στελεχωμένο νοσοκομείο. Ξεκινάμε δηλαδή χώρα μας με ένα σημαντικό μειονέκτημα σε σχέση με τις χώρες της Ευρώπης, οι οποίες στην πλειοψηφία τους είναι σε συμπαγή ηπειρωτικό χώρο και δεν έχουν αρχιπέλαγος όπως η δικιά μας. Παρόλα αυτά με δράσεις όπως αυτή της Be-Live, προσπαθούμε και καταφέρνουμε να ενημερώσουμε τον κόσμο στις απομακρυσμένες περιοχές και να κάνουμε την εξωσωματική γονιμοποίηση προσιτή σε όποιον πραγματικά τη χρειάζεται.
Πώς επηρεάζει ψυχολογικά ένα ζευγάρι η διαδικασία της εξωσωματικής; Πόσο σημαντική είναι η ψυχολογική υποστήριξη;
Η διαδικασία της Εξωσωματικής αγχώνει το ζευγάρι με πολλούς τρόπους. Υπάρχει η οικονομική επιβάρυνση, το άγχος για τη θεραπεία αυτή καθεαυτή, η προσμονή της επιτυχίας, ο φόβος της αποτυχίας. Όλες οι σοβαρές μονάδες εξωσωματικής προσφέρουν ψυχολογική υποστήριξη στα ζευγάρια. Το ίδιο φυσικά πρέπει να προτείνουν και οι γυναικολόγοι αναπαραγωγής. Πρέπει όμως και το ίδιο το ζευγάρι να αποδεχθεί ότι πρέπει συχνά να προσφύγει στην ψυχολογική υποστήριξη προκειμένου να αντιμετωπίσει τις δυσκολίες που προαναφέραμε. Εάν η εξωσωματική γονιμοποίηση αποτελεί ένα ταμπού ως θεραπεία, το ίδιο αποτελεί και η ψυχοθεραπεία, και αυτό πρέπει να ξεπεραστεί.
Τι απαντάτε σε ζευγάρια που έχουν απογοητευτεί από αποτυχημένες προσπάθειες;
Πρέπει να διερευνηθεί ενδελεχώς ο λόγος των επαναλαμβανόμενων αποτυχιών. Μπορεί να υπάρχει πρόβλημα στο εργαστήριο, ή αδιάγνωστα προβλήματα για παράδειγμα στην μήτρα. Τέλος είναι πολύ σημαντικό να αναγνωριστούν χρωμοσωμικές ανωμαλίες στο έμβρυο πριν από την μεταφορά τους στη μήτρα. Σε κάθε περίπτωση και ανεξάρτητα από το λόγο της αποτυχίας, αυτό που λέω πάντα στα ζευγάρια και ιδιαίτερα στις γυναίκες που προσπαθούν να τεκνοποιήσουν είναι να μην το βάζουν κάτω και ότι είναι σχεδόν αδύνατον να μην μπορέσουν να κάνουν παιδί.
Υπάρχει κοινωνικό στίγμα στην Ελλάδα γύρω από την υπογονιμότητα ή την επιλογή της εξωσωματικής;
Όπως προανέφερα, η Έξωσωματική γονιμοποίηση στην χώρα μας είναι ταμπού. Μερικά χρόνια πριν, τα ζευγάρια δεν το έλεγαν ούτε καν στους γονείς τους. Αυτό έχει ξεπεραστεί πλέον και αρχίζουν και μοιράζονται την στεναχώρια τους και το άγχος τους. Αυτό που βλέπω όμως επισκεπτόμενος με την Be-Live πολλά απομονωμένα μέρη, είναι ότι τα υπογόνιμα ζευγάρια δεν τολμούν να έρθουν στις ενημερωτικές μας δράσεις προκειμένου να μη στιγματιστούν στις μικρές κοινωνίες που ζουν. Αυτό δυστυχώς είναι ένα πρόβλημα. Πρέπει τα ζευγάρια να αντιληφθούν ότι ειδικά στις μικρές κοινωνίες η βοήθεια που μπορεί να προκύψει είναι σημαντική, από ανθρώπους που είτε έχουν την ίδια εμπειρία είτε μπορούν να βοηθήσουν με ποικίλους τρόπους.
Ποια είναι η αποστολή του Be–Live και σε ποιους απευθύνεται;
Η οργάνωση μας έχει σκοπό την αντιμετώπιση του δημογραφικού προβλήματος, της υπογονιμότητας και της υπογεννητικότητας. Για να το θέσω απλά παρέχουμε δωρεάν εξωσωματική γονιμοποίηση σε υπογόνιμά ζευγάρια που βρίσκονται σε απομακρυσμένες περιοχές ή/και έχουν οικονομικές δυσκολίες, οι οποίες καθιστούν αδύνατη την θεραπεία. Η δράση μας επεκτείνεται σε ολόκληρη την Ελλάδα και φυσικά στην Αθήνα. Προσπαθούμε να αφήσουμε το αποτύπωμα μας σε μια χώρα που μαστίζεται από μείωση του πληθυσμού της και καταφέρνουμε να δώσουμε χαρά σε ζευγάρια, τα οποία είχαν καταθέσει τα όπλα και θεωρούσαν ότι δεν θα μπορέσουν ποτέ να κάνουν παιδί.
Τι σας λένε τα ζευγάρια που έχετε βοηθήσει μέσω της οργάνωσης Be–Live, ποια είναι η ανταπόκριση;
Η ανταπόκριση είναι συγκινητική! Όπως είπα στην αρχή, η χαρά του να δημιουργείς μια ζωή είναι πολύ μεγάλη. Το βλέμμα των ανθρώπων που αντιλαμβάνονται ότι θα μπορέσουν να κάνουν εξωσωματική και να αποκτήσουν παιδί, μένει βαθιά χαραγμένο στην μνήμη μου. Πολύ περισσότερο δε όταν σε μερικούς μήνες καταφέρνουμε, όχι μόνον ένα θετικό τεστ κύησης στην προσπάθεια μας, αλλά και να γεννάμε ένα ή και δύο παιδιά και να δίνουμε την χαρά της οικογένειας σε ένα ζευγάρι, το οποίο λίγο καιρό πριν ήταν απελπισμένο. Δε σας κρύβω ότι αντίστοιχα συναισθήματα ευγνωμοσύνης βιώνουμε κι από ασθενείς μας που δε συμμετέχουν στο πρόγραμμα της Be-Live. Παρόλα αυτά η ευχαρίστηση που εισπράττουμε κι εμείς βλέποντας τις αφιλοκερδείς μας προσπάθειες να δίνουν τέτοια χαρά, είναι πολύ μεγάλη.
Πώς μπορεί κάποιος να υποστηρίξει ή να συμμετάσχει στο έργο της Be–Live;
Στην οργάνωση μας έχουμε καταρχάς σημαντική υποστήριξη από συναδέλφους γυναικολόγους, ιατρούς, ψυχολόγους, μαίες κλπ . Δεν πρέπει να παραγνωρίσουμε το γεγονός ότι το προσωπικό που έχουμε στα ιατρεία μας δουλεύει αφιλοκερδώς για την οργάνωση μας. Κάποιος που θέλει να βοηθήσει μπορεί να καταθέσει ένα χρηματικό ποσό στον τραπεζικό λογαριασμό του σωματείου μας, ή και να είναι χορηγός στη θεραπεία μιας εξωσωματικής γονιμοποίησης για ένα ζευγάρι, για μια ομάδα ανθρώπων, για μία ολόκληρη περιοχή – νομό της χώρας μας. Πέραν τούτου πρέπει να πούμε ότι η σημαντικότερη βοήθεια που μπορεί να να παρέχει κάποιος στην οργάνωση μας αλλά και στην χώρα μας, ή να διαδώσει το νέο ότι υπάρχει ένα σωματείο, η Be-Live, όπου δύο γυναικολόγοι πραγματοποιούν δωρεάν θεραπεία εξωσωματικής γονιμοποίησης σε υπογόνιμα ζευγάρια που έχουν οικονομικές δυσκολίες.
Η επιστημονική γνώση, όταν συνοδεύεται από ενσυναίσθηση και κοινωνική ευθύνη, μπορεί να μεταμορφώσει ζωές. Ο δρ. Χάρης Χηνιάδης δεν μίλησε μόνο ως ειδικός στην Αναπαραγωγική Ιατρική, αλλά και ως άνθρωπος που έχει επιλέξει να σταθεί δίπλα στα ζευγάρια που παλεύουν να αποκτήσουν παιδί, δίνοντας τους ελπίδα, στήριξη και κυρίως προοπτική. Σε μια εποχή που οι προκλήσεις της γονιμότητας και οι κοινωνικές ανισότητες δοκιμάζουν τους μελλοντικούς γονείς, πρωτοβουλίες όπως η Be–Live αποδεικνύουν ότι η επιστήμη μπορεί —και πρέπει— να έχει και πρόσωπο και καρδιά. Γιατί τελικά, κάθε παιδί που γεννιέται με τη βοήθεια αυτής της προσπάθειας είναι μια νίκη όχι μόνο της ιατρικής, αλλά και της συλλογικής μας ευθύνης για το μέλλον.
Επιμέλεια: Χρήστος Στρατουλάκος
