Ιδιαίτερα έντονο είναι το αποτύπωμα των δασικών πυρκαγιών στην Ελλάδα στη σύσταση της ατμόσφαιρας και της ποιότητας του αέρα. Όπως αναδεικνύει λεπτομερής ανάλυση τoυ AtmoHub που συντονίζεται από την ομάδα NOA – ReACT του ΙΑΑΔΕΤ/Εθνικού Αστεροσκοπείου Αθηνών παρότι οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) σε ποσοστιαία σύγκριση είναι γενικά πολύ μικρότερες των ανθρωπογενών εκπομπών (<5% των συνολικών εθνικών εκπομπών κάθε έτους), κατά τη διάρκεια ακραίων πυρκαγιών αυτές αυξάνονται θεαματικά.
Σε ανάλυσή τους για το Αθηναϊκό-Μακεδονικό Πρακτορείο Ειδήσεων, η επιστημονική ομάδα του AtmoHub επισημαίνει ότι τα τελευταία χρόνια η Ελλάδα βιώνει με αυξανόμενη συχνότητα και ένταση φαινόμενα εκτεταμένων δασικών πυρκαγιών, ενισχυμένα από τις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής. Σχεδόν ένα μήνα πριν τη λήξη της αντιπυρικής περιόδου, οι ερευνητές τονίζουν ότι αυτή αφήνει πίσω της σοβαρές απώλειες σε δασικές και αγροτικές εκτάσεις, κτηνοτροφικές μονάδες, οικισμούς, αλλά και επιβάρυνση των ατμοσφαιρικών συνθηκών.
«Στην Ελλάδα, ως τις 19/08/2025, καταγράφηκαν περίπου 470.000 στρέμματα καμένων εκτάσεων, τοποθετώντας το έτος 2025 στην 5η θέση της κατάταξης των συνολικών ετήσιων καμένων εκτάσεων των τελευταίων δύο δεκαετιών. Το καλοκαίρι του 2025 επλήγησαν, μεταξύ άλλων, η Ιεράπετρα, η Χίος, ο Ωρωπός, η Ραφήνα, η Παλαιά Φώκαια, η Κερατέα, ο Φενεός Κορινθίας, η Πλύτρα Λακωνίας, τα Κύθηρα, η Βόνιτσα, η Αχαΐα, η Άρτα, η Ζάκυνθος και η Βουρβουρού, με την συνολική καμένη γη στις περιοχές αυτές να υπολογίζεται σε περίπου 260.000 στρέμματα.
Ειδικότερα στην Ευρωπαϊκή Ένωση το έτος 2025 καταγράφει ρεκόρ καύσης δασικών εκτάσεων, με περισσότερα από 10 εκατ. στρέμματα καμένης γης. Η Ισπανία, η Κύπρος, η Γερμανία και η Σλοβακία ξεπέρασαν κάθε προηγούμενο ετήσιο ρεκόρ καμένων εκτάσεων των τελευταίων 20 ετών, με την Πορτογαλία και την Ισπανία να παραμένουν οι πιο σκληρά δοκιμαζόμενες χώρες της ΕΕ για το έτος 2025, με περισσότερα από 4 εκατ. στρέμματα να έχουν μετατραπεί σε στάχτη», υπογραμμίζει η ομάδα.
Στα παραπάνω έρχονται να προστεθούν τα πρόσφατα στοιχεία που δημοσιοποίησε η Υπηρεσία Παρακολούθησης της Ατμόσφαιρας του προγράμματος Copernicus (Copernicus Atmosphere Monitoring Service / CAMS), σύμφωνα με τα οποία, οι εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα (CO2) από τις φετινές δασικές πυρκαγιές στην Ευρώπη έφτασαν στα υψηλότερα επίπεδα των τελευταίων 23 ετών, από τότε δηλαδή που ξεκίνησε η συστηματική καταγραφή.
Αναφορικά με την Ελλάδα για το 2025, όπως σημειώνει η ομάδα του AtmoHub, από την αρχή του έτους μέχρι τα τέλη Αυγούστου, οι εκπομπές μαύρου άνθρακα στη χώρα μας έφτασαν τους 685 τόνους, ακολουθώντας τον μέσο όρο των ετών 2003-2024.
Ακολουθεί η ανάλυση μελών της επιστημονικής ομάδας AtmoHub και συγκεκριμένα των Βασίλη Αμοιρίδη, Άννας Καμπούρη, Μάριου Μέρμηγκα, Θάνου Κουράντου, Κωνσταντίνου Μιχαηλίδη, Βασίλη Σπυράκου και Όλγας Παπαδοπούλου.
Η Ελλάδα «πνίγεται» από τις φωτιές: Εκπομπές στο υψηλότερο επίπεδο 20ετίας
Επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών στην Ατμόσφαιρα
Η ομάδα εξηγώντας διεξοδικά τις επιπτώσεις των δασικών πυρκαγιών στην ατμόσφαιρα υπογραμμίζει ότι υποβαθμίζουν την ποιότητα του αέρα, έχοντας σημαντικές επιπτώσεις στη δημόσια υγεία, ιδιαίτερα όταν ο καπνός μεταφέρεται πάνω από κατοικημένες περιοχές. «Δύο από τους σημαντικότερους αέριους ρύπους που προέρχονται από τις εκπομπές των δασικών πυρκαγιών και επιδρούν αρνητικά στην ανθρώπινη υγεία είναι ο μαύρος άνθρακας (black carbon) και το μονοξείδιο του άνθρακα (CO). Ο μαύρος άνθρακας αποτελεί μέρος των αιωρούμενων σωματιδίων με διάμετρο μικρότερη των 2,5 μικρομέτρων (PM2.5) που εκπέμπονται από τις δασικές πυρκαγιές και την ατελή καύση των υλικών. Ως πολύ λεπτά σωματίδια, ο μαύρος άνθρακας μπορεί να εισχωρήσει βαθιά στους πνεύμονες και το κυκλοφορικό σύστημα, προκαλώντας ή εντείνοντας αναπνευστικά και καρδιαγγειακά νοσήματα. Το μονοξείδιο του άνθρακα είναι και αυτό ένας αέριος ρύπος, ο οποίος σε μεγάλες συγκεντρώσεις γίνεται ιδιαίτερα τοξικός και επιβλαβής για την ανθρώπινη υγεία», σημειώνει και συμπληρώνει ότι ένας ακόμη αέριος ρύπος ο οποίος εκπέμπεται κατά την διάρκεια μιας δασικής πυρκαγιάς είναι το διοξείδιο του άνθρακα (CO2).
«Το διοξείδιο του άνθρακα ανήκει σε μία πολύ σημαντική κατηγορία αερίων ρύπων, αυτή των θερμοκηπικών αερίων. Τα θερμοκηπικά αέρια έχουν την ιδιότητα να απορροφούν τη θερμότητα που εκπέμπεται με μορφή ακτινοβολίας από την επιφάνεια του πλανήτη μας και την επανεκπέμπουν προς όλες τις κατευθύνσεις, με αποτέλεσμα τη διαταραχή του ενεργειακού ισοζυγίου ακτινοβολίας και την αύξηση της θερμοκρασίας του πλανήτη. Το διοξείδιο του άνθρακα μπορεί να παραμείνει για πάνω από εκατό χρόνια από την εκπομπή του στην ατμόσφαιρα της Γης, επιδρώντας σημαντικά στην θέρμανση του πλανήτη και στην κλιματική αλλαγή», εξηγεί η ομάδα.
Στην περίπτωση των ακραίων μεγάλης έντασης και έκτασης πυρκαγιών (μεγαπυρκαγιές- megafires), όπως τονίζει, ο καπνός δύναται να εισχωρήσει από την τροπόσφαιρα (στρώμα της γήινης ατμόσφαιρας όπου συμβαίνουν τα καιρικά φαινόμενα) στην στρατόσφαιρα, ακόμα και σε ύψη άνω των 10 χιλιομέτρων (τα ύψη στα οποία πετούν τα jet αεροπλάνα). «Εκεί ο καπνός παρατείνει τον χρόνο ζωής του, παραμένοντας στην στρατόσφαιρα για χρονικό διάστημα κάποιων μηνών έως ενός έτους, επηρεάζοντας τη στιβάδα του στρατοσφαιρικού όζοντος το οποίο μας προστατεύει από την επιβλαβή για την υγεία υπεριώδη ηλιακή ακτινοβολία. Επιπλέον, τα σωματίδια καπνού στην στρατόσφαιρα λειτουργούν ως σκεδαστές (διασκορπιστές) της εισερχόμενης ηλιακής ακτινοβολίας, ανακλώντας το ηλιακό φως πίσω στο διάστημα -αύξηση της λευκαύγειας (ανακλαστικότητας) του πλανήτη- και μειώνοντας τη ροή της ηλιακής ακτινοβολίας προς το έδαφος. Η διεργασία αυτή μπορεί να οδηγήσει σε μείωση της θερμοκρασίας, παρόμοια με την περίπτωση των εκπομπών από ηφαιστειακές εκρήξεις, όπως η έκρηξη του όρους Πινατούμπο το 1991 που οδήγησε σε μείωση της παγκόσμιας θερμοκρασίας κατά 0,5°C για δύο χρόνια», επισημαίνουν οι ερευνητές.
