Στις 10 Οκτωβρίου 2025 η Νορβηγική Επιτροπή Νόμπελ ανακοίνωσε ότι το Βραβείο Ειρήνης απονέμεται στη Μαρία Κορίνα Μάτσαδο, την ηγέτιδα της αντιπολίτευσης στη Βενεζουέλα. Η απόφαση προκάλεσε συγκίνηση, αλλά και έντονες συζητήσεις σε διεθνές επίπεδο. Η Μάτσαδο είναι μια γυναίκα που για χρόνια διώχθηκε, φυλακίστηκε και αποκλείστηκε από τις εκλογές εξαιτίας της πολιτικής της δράσης ενάντια στο καθεστώς Μαδούρο.
Για πολλούς, η βράβευσή της ήταν ένα μήνυμα υπέρ της δημοκρατίας και των ανθρωπίνων δικαιωμάτων σε μια περιοχή όπου ο αυταρχισμός επιμένει να κρατά τη φωνή των πολιτών υπό περιορισμό. Για άλλους όμως, ήταν μια επιλογή περισσότερο συμβολική παρά ουσιαστική, που ήρθε να επιβεβαιώσει την πολιτική διάσταση που συχνά παίρνει το Νόμπελ Ειρήνης.
Ενώ η Επιτροπή του Όσλο τιμούσε τη “φλόγα της ελευθερίας”, η διεθνής κοινότητα στρέφονταν αλλού. Μόλις τρεις ημέρες αργότερα, στις 13 Οκτωβρίου, η προσοχή μεταφέρθηκε στην Αίγυπτο, στη σύνοδο κορυφής της Sharm El-Sheikh για τη Γάζα. Εκεί, μετά από μήνες αιματοχυσίας και αδιεξόδων, πραγματοποιήθηκε μια διαπραγμάτευση που πολλοί χαρακτήρισαν ιστορική. Στο επίκεντρο βρισκόταν ο Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος, επιστρέφοντας στο προσκήνιο της διεθνούς πολιτικής, κατάφερε να μεσολαβήσει σε μια συμφωνία κατάπαυσης του πυρός ανάμεσα στο Ισραήλ και τη Χαμάς. Η συμφωνία περιλάμβανε την απελευθέρωση είκοσι Ισραηλινών ομήρων, την αποφυλάκιση σχεδόν δύο χιλιάδων Παλαιστινίων κρατουμένων και την αποκατάσταση της ανθρωπιστικής βοήθειας στη Γάζα. Για πρώτη φορά έπειτα από χρόνια, το Ισραήλ και η Παλαιστινιακή Αρχή εμφανίζονταν να αποδέχονται, έστω και προσωρινά, μια κοινή πορεία προς την ηρεμία.
Η εικόνα του Τραμπ να δηλώνει πως “ο κόσμος ενώθηκε για μια ιστορική μέρα ειρήνης” έκανε τον γύρο του κόσμου.Πολλοί σχολιαστές, ακόμη και αντίπαλοί του, αναγνώρισαν ότι πέτυχε κάτι που ελάχιστοι ηγέτες είχαν καταφέρει στη Μέση Ανατολή: να φέρει στο ίδιο τραπέζι ανθρώπους που δεν συνομιλούσαν καν. Οι υποστηρικτές του άρχισαν να μιλούν για τον “άνθρωπο που έφερε την ειρήνη”. Στον αντίποδα, η Επιτροπή του Νόμπελ επέλεξε να τιμήσει τη Μάτσαδο, απορρίπτοντας κάθε σκέψη για την αμφιλεγόμενη αλλά αναμφισβήτητα δραστήρια περίπτωση του πρώην Αμερικανού προέδρου.
Η αλήθεια είναι ότι το Νόμπελ Ειρήνης δεν απονέμεται πάντοτε για πράξεις. Πολλές φορές λειτουργεί ως πολιτικό μήνυμα, ως ένδειξη στήριξης σε ιδανικά, όχι απαραίτητα σε αποτελέσματα. Η Μάτσαδο συμβολίζει την αντίσταση, τη φωνή της δημοκρατίας σε ένα περιβάλλον φόβου. Ο Τραμπ, από την άλλη, εκπροσωπεί τον ρεαλισμό, τη σκληρή διαπραγμάτευση, την ειρήνη που έρχεται όχι μέσα από ευχές, αλλά μέσα από συμφωνίες που απαιτούν θάρρος και πολιτικό κόστος. Η Επιτροπή προτίμησε την ηθική διάσταση από τη γεωπολιτική αποτελεσματικότητα, ίσως γιατί το Νόμπελ Ειρήνης θέλει να θυμίζει ότι η ειρήνη είναι πρωτίστως ανθρώπινο αίτημα και όχι διπλωματική πράξη.
Ωστόσο, η πραγματικότητα της Γάζας και του Ισραήλ δείχνει ότι τα όρια ανάμεσα στην ηθική και την πολιτική είναι δυσδιάκριτα. Ο Τραμπ, με όλες τις αντιφάσεις του, έβαλε μπροστά μια διαδικασία που έσωσε ζωές και άνοιξε δίαυλους επικοινωνίας εκεί όπου υπήρχε μόνο μίσος. Κάποιοι θα πουν ότι αυτό από μόνο του αξίζει ένα Νόμπελ. Άλλοι θα υποστηρίξουν ότι ο τρόπος του, οι δηλώσεις του και η πολιτική του ιδιοτέλεια ακυρώνουν την όποια αξίωση.
Το 2025 αποδεικνύεται μια χρονιά που ξαναθέτει το ερώτημα: τι σημαίνει πραγματικά “ειρήνη”; Είναι η σιωπή των όπλων ή η φωνή των πολιτών; Είναι ο ηγέτης που διαπραγματεύεται ή ο πολίτης που αντιστέκεται; Η Μαρία Κορίνα Μάτσαδο και ο Ντόναλντ Τραμπ είναι δύο πρόσωπα που, όσο διαφορετικά κι αν μοιάζουν, συμβολίζουν τις δύο όψεις της ίδιας ανάγκης. Η πρώτη παλεύει για τη δημοκρατία που δεν έχει, ο δεύτερος για τη σταθερότητα που χάνεται. Και στο τέλος, το Νόμπελ Ειρήνης, είτε απονεμήθηκε σωστά είτε όχι, μας υπενθυμίζει πως η ειρήνη δεν ανήκει σε επιτροπές ή ηγέτες. Ανήκει σε εκείνους που εξακολουθούν να την πιστεύουν, ακόμη κι όταν ο κόσμος γύρω τους καταρρέει.
Άρθρο του Δημήτρη Αλεξόπουλου
* Δημοσιογράφος και Φοιτητής Δημόσιας Διοίκησης
