του Δημήτρη Αλεξόπουλου*
Ο νέος Κώδικας ΟΤΑ φέρνει μια αλλαγή που, όσο κι αν ακούγεται αυτονόητη, καθυστέρησε πολλά χρόνια για να γίνει πράξη. Για πρώτη φορά η πολιτεία θεσμοθετεί με πλήρη διαδικασία τα Δημοτικά Συμβούλια Νέων, δίνοντας στους ανθρώπους της γενιάς μου έναν θεσμικό χώρο όπου δεν είμαστε «διακοσμητικά στοιχεία», αλλά ισότιμοι συνομιλητές της τοπικής αυτοδιοίκησης.Ως φοιτητής Δημόσιας Διοίκησης, παρακολουθώ εδώ και καιρό πώς η συζήτηση για τη συμμετοχή των νέων μένει συνήθως στη θεωρία. Με τον νέο Κώδικα, όμως, κάτι αλλάζει πραγματικά.
Η υποχρεωτική σύσταση Συμβουλίου Νέων σε όλους τους δήμους άνω των 2.000 κατοίκων δημιουργεί μια εντελώς καινούρια κουλτούρα συμμετοχής. Δεν μιλάμε πια για μεμονωμένες πρωτοβουλίες ή για συμβουλευτικά όργανα που υπήρχαν μόνο σε λίγες πόλεις και λειτουργούσαν χάρη στο ενδιαφέρον κάποιων ανθρώπων.Τώρα, κάθε δήμος είναι υποχρεωμένος να δώσει μια θεσμική «καρέκλα» στους νέους του. Και αυτό από μόνο του αλλάζει το επίπεδο της συζήτησης.
Η διαδικασία, όπως προβλέπεται, είναι καθαρή, ηλεκτρονική και προσβάσιμη. Οι εκλογές για τα Συμβούλια Νέων θα γίνονται αποκλειστικά ψηφιακά μέσω του ΕΔΥΤΕ, με όλο το κύρος και την αξιοπιστία που απαιτεί ένας θεσμός δημοκρατικής συμμετοχής. Είναι ίσως η πρώτη φορά που βλέπουμε μια εκλογική διαδικασία για τη νεολαία να διαμορφώνεται έτσι ώστε να μην αποκλείει κανέναν.Από 17 μέχρι τα 28, όσοι είναι εγγεγραμμένοι στους εκλογικούς καταλόγους μπορούν να ψηφίσουν ή και να θέσουν υποψηφιότητα, με ξεκάθαρους κανόνες, χωρίς περίπλοκες δηλώσεις και χωρίς να χρειάζεται να ξέρουν «τον σωστό άνθρωπο» για να εμπλακούν. Η ηλεκτρονική υποβολή υποψηφιότητας μέσω gov.gr έρχεται να κλείσει κάποια κενά που στο παρελθόν άφηναν περιθώρια αδιαφάνειας.
Αυτό που κάνει τον θεσμό ακόμη πιο ουσιαστικό είναι το δικαίωμα του Συμβουλίου Νέων να φέρνει δικό του θέμα στη δημόσια συνεδρίαση λογοδοσίας της δημοτικής αρχής. Για πρώτη φορά η νεολαία δεν θα περιορίζεται σε εκδηλώσεις και φωτογραφίες, αλλά θα έχει λόγο σε ένα από τα πιο επίσημα και θεσμικά φόρα του δήμου. Με απλά λόγια, ο δήμαρχος υποχρεώνεται να ακούσει, να απαντήσει και να τοποθετηθεί δημόσια επάνω σε ένα ζήτημα που οι νέοι θεωρούν σημαντικό.Είναι ένα μείγμα δημοκρατικής συμμετοχής και λογοδοσίας, που στην πράξη μετατρέπει τις νεανικές απόψεις από ευχολόγιο σε υποχρεωτική συζήτηση.
Εξίσου σημαντικό είναι και το δικαίωμα παρουσίας του προέδρου του Συμβουλίου Νέων στις συνεδριάσεις του δημοτικού συμβουλίου. Δεν έχει ψήφο, αλλά έχει λόγο. Και συχνά, το δικαίωμα λόγου μπορεί να αποδειχθεί πιο ισχυρό από μια τυπική ψήφο, όταν αυτός που μιλάει εκφράζει μια ολόκληρη γενιά. Μέσα από αυτήν την παρουσία, οι νέοι θα βλέπουν από κοντά πώς λαμβάνονται αποφάσεις, πώς γίνεται η διαβούλευση και ποιο είναι το πραγματικό βάρος των θεμάτων της πόλης. Μια γνώση που μέχρι τώρα έμενε σχεδόν πάντα εκτός της νεότερης ηλικιακής ομάδας.
Ασφαλώς, το Συμβούλιο Νέων δεν περιορίζεται μόνο σε θεσμική παρέμβαση. Οι δυνατότητές του σε δράσεις κοινωνικής πολιτικής, πολιτισμού, εκπαίδευσης και αθλητισμού δημιουργούν χώρο για πρωτοβουλίες που μπορούν πραγματικά να δώσουν ζωή σε έναν δήμο. Το ότι ο προϋπολογισμός του δήμου προβλέπει ειδικές δαπάνες για τέτοιες δράσεις σημαίνει ότι η συμμετοχή των νέων δεν είναι τυπική, αλλά έχει και πρακτικό αντίκρισμα.
Στην ουσία, ο νέος Κώδικας ΟΤΑ κάνει κάτι απλό αλλά κρίσιμο: εμπιστεύεται τη νεολαία και της δίνει θέση εκεί όπου μέχρι τώρα έμπαινε τελευταία. Αν οι νέοι θέλουν να ακουστούν, τώρα έχουν το εργαλείο. Αν θέλουν να παρέμβουν, έχουν τη διαδικασία. Αν θέλουν να αλλάξουν την πόλη τους, έχουν τη δυνατότητα.
Θεωρώ ότι αυτό το βήμα μπορεί να λειτουργήσει ως καταλύτης. Η συμμετοχή δεν θα γεννηθεί από μόνη της. Χρειάζεται ενημέρωση, ενδιαφέρον και υποστήριξη από τους ίδιους τους δήμους. Αλλά για πρώτη φορά η νεολαία δεν χρειάζεται να ζητά «χώρο». Ο χώρος της ανήκει ήδη.
*ο Δημήτρης Αλεξόπουλος είναι Δημοσιογράφος και Φοιτητής Δημόσιας Διοίκησης
